Historia Wu Shu

Historia Wu Shu jest nierozerwalnie związana z historią Chin. Powodem powstania pierwszych technik walki była konieczność obrony przed nieprzyjacielem. Te same narzędzia, które były używane do polowania i rolnictwa służyły także do walki z innymi ludźmi. Pierwsze zapiski o technice jeszcze bardzo prymitywnej znajdujemy około 2500 r. p.n.e
Podczas panowania dynastii Zhou (zachodnia Zhou 1122(?) - 770; wschodnia Zhou 770 - 256 (lub 221) r. p.n.e.) znano zapasy, władanie mieczem oraz wyścigi rydwanów. Symbolem wojny, która mogła nobilitować prawdziwego mężczyznę, był właśnie rydwan ciągnięty przez cztery konie. Trzech ludzi stanowiło jego załogę - powożący, łucznik który jednocześnie był dowódcą oraz mężczyzna uzbrojony w broń (mae) podobną do włóczni dzięki, której mógł zarówno dźgać jak i zahaczać swoich przeciwników.
W epokach Wiosen i Jesieni (722-481 p.n.e.) oraz Walczących Królestw (403 - 221 r. p.n.e.) trwała klasyczna era chińskiej kultury gdzie kształtowały się główne nurty myślowe jak konfucjanizm czy taoizm. Pomimo tego w tych okresach toczyło się wiele wojen. Wojska z różnych stron Chin miały różne oznakowania, znakiem używanym na południu był czerwony ptak, na północy czarny żółw, biały tygrys na zachodzie oraz zielony smok na wschodzie. Był to czas, kiedy w Chinach rozboje i grabieże były na porządku dziennym. Jednak sytuacja ta wpływała na dynamiczny rozwój sztuki wojennej oraz technologii produkcji broni.
W początkowym okresie Wiosen i Jesieni miecze wykonywano z brązu. Żelazo zaczęto stosować dopiero w końcowym okresie Wiosen i Jesieni. W epoce Walczących Królestw miecz miał ok. 1m długości. Podczas gdy wcześniejsze wojny prowadzone były głównie przy pomocy "wozów bojowych" teraz na znaczeniu zaczęła zyskiwać piechota a w późniejszym okresie jazda. Główną bronią wojska stał się miecz. Posługiwanie się mieczem traktowano nie tylko jako praktyczną umiejętność ale także jako sztukę. Bycie właścicielem dobrego miecza nobilitowało. W państwie Qin, które dało później początek pierwszemu cesarstwu urzędnikom wydano nawet nakaz noszenia mieczy.
Ponieważ ciągle toczono wojny zapotrzebowanie na osoby umiejące walczyć było ogromne. W tamtych to czasach wykształciła się warstwa wojowników – xia, ludzi którzy na życie zarabiali umiejętnościami w sztukach walki. Wystąpił podział na metody walki mające zastosowanie na polach walki oraz na takie, które lepiej sprawdzały się w indywidualnych pojedynkach.
W wojsku od indywidualnych umiejętności żołnierza ważniejsze jest przygotowanie do walki w szyku, grupie. Indywidualne sztuki walki pociągają za sobą natomiast umiejętność uników, zwodów, poruszania się itp. Dla obu tych grup musiało nastąpić zróżnicowanie metod treningowych oraz metod nauczania. Tak prawdopodobnie narodziło się to co dziś znamy jako chuantong Wu Shu lub tradycyjne kung fu. Poza treningiem bronią ćwiczono również walkę wręcz zwaną bo lub xiangbo.
Potrzeby praktyczne stały się zatem przyczyną gwałtownego rozwoju odmian i stylów Wu Shu. Przez wieki rozwinęły się różne style, z których każdy powstał w określonym celu. Wszędzie, gdzie rozwijały się sztuki walki, czy to w kręgu rycerskim, czy w świątyni, kwitły tam wraz z nimi talenty Wielkich Mistrzów, z których każdy wnosił do swojej sztuki nowe elementy. Wielkie rody przystosowały setki stylów do swoich potrzeb. Głowy tych rodów przekazywały otoczoną tajemnicą wiedzę tylko wybranym członkom klanu. Wiele takich stylów zaginęło bezpowrotnie z chwilą śmierci ostatniego członka klanu. Jednak nowe szkoły wyłaniały się w sposób naturalny, gdyż różni Mistrzowie (Si Fu) opuszczali swe rodzinne strony w czasach zamieszek i wojen, by osiedlić się w bardziej spokojnym miejscu. Np. Mistrzowie wędrujący na północ lub południe zmieniali style w celu przystosowania ich do nowych warunków terenowych, a także do warunków fizycznych i mentalności miejscowej ludności.
W końcowym okresie Walczących Królestw przewagę nad pozostałymi uzyskało Królestwo Qin. W 221 roku p.n.e Król Zheng ogłosił się Qin Shi Huangdi – I Cesarzem Państwa Qin. Rok 206 p.n.e to początek kolejnej Dynastii – Han, która przetrwała cztery stulecia. Miecz, który był główną bronią wojska w epoce Han zaczął tracić znaczenie na polu walki na rzecz szabli (dao). Prawdopodobnie wynikło to z faktu, że dla konnicy dużo korzystniejsze w walce były techniki zamachowe i tnące niż pchnięcia.
W dokumentach Dynastii Han spotkać można zapiski o walce wręcz zwanej shoubo. Była to forma walki wręcz stanowiąca element egzaminów wojskowych. W końcowym okresie Dynastii Han działał słynny lekarz Hua Tuo. Przypisuje mu się opracowanie systemu wuqinxi - "Zabawy Pięciu Zwierząt". Zainspirowany ćwiczeniami uprawianymi przez zwolenników metafizycznej wersji taoizmu, stworzył swój własny system treningowy, który uważany jest za prekursorski dla całej późniejszej chińskiej kultury fizycznej.
W tekstach z końcowego okresu Dynastii Han pojawia się określenie wuyi (sztuka wojenna), termin ten używany był przez wieki na określenie sztuk walki.
Upadek Dynastii Han to początek długotrwałego okresu rozbicia i chaosu. Pierwsza faza to epoka Trzech Królestw (Wei, Shu, Wu). Ludy, które najeżdżały ówczesne Chiny ulegały szybkiemu schińszczeniu a co za tym idzie przenikanie innych kultur do Chin.
W kronikach Dynastii Wei (386 – 550 r.) wspomina się o walczących mnichach. Miało to miejsce zanim ze swoich umiejętności zasłynęli mnisi z Klasztoru Shaolin.
Istnieje stare przysłowie chińskie, które mówi, że "wszystkie pod słońcem sztuki wojenne zrodziły się w Shaolin". Nie jest to oczywiście w stu procentach zgodne z prawdą.
Klasztor Shaolin znajduje się u stóp jednego z trzech szczytów Świętej Góry Song Shan w okręgu Dengfeng w prowincji Henan. Góry Song Shan (Centralne Góry) zaliczane są do Pięciu Świętych Gór Chin. Święte Góry Song Shan od wieków ściągały mnichów zarówno buddyjskich, jak i taoistycznych. Czerwony mur, na bramie zielone ceramiczne dachówki, przy samym wejściu tablica z napisem "Świątynia Shaolin". Te znaki są kopią kaligrafii autorstwa Cesarza Kangxi z XVII wieku.
Historia Klasztoru Shaolin rozpoczęła się w 495 r. n.e., kiedy to rozkazem Cesarza Północnej Dynastii Wei (386 - 534 r.) - Xiaowen (Siao Wen Ti), na zboczu góry Song Shan wybudowano klasztor specjalnie dla indyjskiego mnicha Bhadry, przybyłego do Chin krzewić buddyzm.
W czasie panowania Dynastii Południowej Liang (502 - 557 r.), około roku 527 przybył do klasztoru mnich z Indii, buddyjski mistrz Bodhidharma, znany później w Chinach pod imieniem Da Mo. Propagując wytrwałe medytacje, przeprowadził reformę Klasztoru, stając się założycielem nowej sekty, zwanej Chan. Aby ułatwić mnichom walkę ze zmęczeniem podczas wielogodzinnych medytacji, wprowadził on szereg zmian w życiu klasztornym. Da Mo rozpowszechnił obyczaj picia herbaty, obok nauki sutr wprowadził naukę higieny i medycyny, a przede wszystkim techniki wywodzące się z wuqinxi, które miały pomóc w opanowaniu własnego ciała.
W 573 r. Cesarz Wudi z Północnej Dynastii Zhou (557 - 581 r.) zabronił wyznawania buddyzmu i taoizmu. Klasztor Shaolin opustoszał. Po 581 r., Cesarz Wendi z Dynastii Sui (581 - 616 r.) przywrócił, buddyzm i podarował Klasztorowi 10.000 mu (666 hektarów). W tym okresie mnisi obronili Klasztor przed napadem, broniąc się tylko przy pomocy kijów.
Obok Shaolin Si głównymi punktami, gdzie rozwijały się sztuki walki był taoistyczny klasztor w górach Wudang, oraz zespół buddyjskich klasztorów na górze Emei.
Styl z Shaolinu charakteryzuje się przede wszystkim silnymi ruchami zbijającymi, licznymi wyskokami oraz padami, styl z Wudang polega na stosowaniu płynnych ruchów. System powstały w Emei łączy zalety obu poprzednich systemów. Z tych trzech ośrodków wywodzi się większość szkół i stylów ćwiczonych do chwili obecnej.
Pisząc o stylach opracowanych w środowiskach taoistycznych nie sposób nie wspomnieć dwóch nazwisk, twórców popularnych obecnie systemów Kung Fu. Pierwszym z nich był chiński bohater narodowy, generał Yue Fei (1103 - 1142 r.). Działał on w czasach Dynastii Południowej Song (1127 - 1279 r.). Znany był jako mistrz władania włócznią. Jako na założyciela powołują się na niego takie style, jak yingzhao quan (Szpony Orła) i xingyi quan. Yue Fei uważany jest także za twórcę ćwiczeń zdrowotnych, znanych pod nazwą Osiem Kawałków Brokatu (jedna z odmian Chi Kung). Stworzył je, aby poprawić zdrowie żołnierzy. Obecnie w Chinach można spotkać styl rodziny Yue, yuejia - quan uważany za pierwowzór tego co opracował generał Yue Fei.
Drugim wybitnym twórcą taoistycznej szkoły walki został mnich, Zhang Sanfeng, żyjący prawdopodobnie w klasztorze w górach Wudang, prowincja Hebei. Zhang Sanfeng głosił teorię pokonania ruchów gwałtownych i długich - wolnymi i miękkimi. Style z Wudang nie opierały się na sile zewnętrznej, lecz na wzmocnieniu siły wewnętrznej. Oznaczało to wzmocnienie trzech czynników: jing - esencji życia, qi - energii wewnętrznej i shen - ducha. Na Zhang Sanfenga jako założyciela powołuje się wiele stylów a przede wszystkim taiji quan.
Ośrodki te rozwijały się harmonijnie, aż do roku 1644. Kilka lat wcześniej, w roku 1628 wybuchło wielkie powstanie chłopskie. Na początku 1644 roku dostatecznie duże siły powstańców rozpoczęły ostateczną kampanię, zmierzającą do całkowitego rozbicia wojsk Dynastii Ming (1368 - 1644 r.). 18 marca wojska rebeliantów wkroczyły do stolicy cesarskiej, ostatni Cesarz Dynastii Ming nie skorzystał z okazji ratowania się ucieczką na południe i powiesił się w pawilonie na Wzgórzu Węglowym. Pozostali przy życiu generałowie mingowscy zwrócili się o pomoc do chana Mandżurów. Mandżurowie, korzystając z okazji podczas bitwy pomiędzy resztkami armii cesarskiej a rebeliantami, udzielili pomocy tym pierwszym i rozbili chłopskich rebeliantów. Mandżurowie wykorzystując powstałą sytuację osadzili własnego przywódcę na tronie Chin ogłaszając go Cesarzem i Spadkobiercą Dynastii Ming. Rozpoczął się okres panowania Dynastii Qing (1644 - 1912 r.).
Rozgromieni patrioci chińscy rozpierzchli się po kraju i rozpoczęli tajną działalność mającą na celu obalenie dynastii Qing oraz przywrócenie prawowitej dynastii Ming. Powstało wiele tajnych stowarzyszeń głoszących narodowe hasła antymandżurskie.
Wielu mistrzów Wu Shu w celu uniknięcia represji ze strony Mandżurów opuściło mury klasztorne i rozpoczęło wędrówkę po całych Chinach. Część osiadła w klasztorach położonych na uboczu, inni wstąpili do tajnych stowarzyszeń, część natomiast, aby przeżyć, zaczęła nauczać wushu za pieniądze. Dzięki tej działalności nastąpiło ujawnienie większości stylów, zaczęły powstawać nowe szkoły, techniki mieszały się między sobą. Jeżeli spojrzymy na genealogię współczesnych szkół walki to wiele z nich nie ma więcej niż 350 lat.
W epoce Jin (1115 – 1234 r.) pojawiają się pierwsze zapiski o tym, że eksperci sztuk walki zapisywali swoje doświadczenia z walk w postaci ćwiczeń typu – taolu. W tych czasach pojawia się tez po raz pierwszy termin – Wu Shu.
Do Ameryki i Europy chińskie Kung Fu Wu dotarło już w połowie XIX wieku za sprawą wielkiej fali chińskich emigrantów. Nie wyszło jednak poza granice chińskich dzielnic. Mało znanym faktem jest, że pierwszy przed szerokim forum pokaz chińskiego Kung Fu odbył się w 1936 roku w Berlinie, podczas XI Igrzysk Olimpijskich. Grupowe oraz indywidualne pokazy Tai Chi i Północnego Shaolinu dało 9 mistrzów: Zhang Wenguang, Zheng Huaixian, Wen Jingming, Jin Shisheng, Zheng Erding, Kou Yunxing, Fu Shuyun, Liu Yuhua i Zhai Lianyuan. Po wojnie w Chinach Wu Shu, a szczególnie jego odmiana sportowa, weszło w skład wychowania fizycznego w szkołach. Na Zachodzie jednak dopiero filmy z Hongkongu wywołały szerokie zainteresowanie chińskimi sztukami walki.
Z oczywistych względów jest to bardzo skrócona i niepełna historia Wu Shu.

Autor: Sławomir Milczarek (opracowane na podstawie internetowego magazynu Kung Fu i tekstu z mojej niepublikowanej książki – Sekrety Siedmiogwiezdnej Modliszki)